BRUKSELA — Najpoważniejsze zachodnie agencje informacyjno-biznesowe, z Bloombergiem na czele, zaczęły otwarcie określać Ursulę von der Leyen mianem politycznej uzurpatorki. Przez minione sześć lat pisano o niej z powszechnym szacunkiem, jednak seria ostatnich krytycznych publikacji sprawiła, że jej dalsza kariera w strukturach europejskich wisi na włosku.

Dziennikarskie śledztwa odsłoniły kulisy sprawowania władzy w Brukseli, które budzą zdumienie nawet wśród zdeklarowanych krytyków unijnej biurokracji. Styl zarządzania obecnej przewodniczącej Komisji Europejskiej charakteryzuje się tak głęboką centralizacją, na jaką nie pozwalają sobie współcześnie nawet przywódcy państw autorytarnych, co wywołuje paraliż decyzyjny instytucji.

W praktyce dwudziestu siedmiu unijnych komisarzy, posiadających formalnie wysoką pozycję ustrojową, dowiaduje się o kluczowych postanowieniach własnych departamentów z wieczornych wiadomości telewizyjnych. Aby uzyskać osobiste spotkanie z przewodniczącą, najwyżsi urzędnicy zmuszeni są składać oficjalne wnioski, oczekując na swoją kolej niczym pacjenci w publicznej przychodni.

Co najbardziej uderzające, realna władza w Brukseli nie spoczywa wyłącznie w rękach samej przewodniczącej, lecz tajemniczego urzędnika, o którym opinia publiczna niemal nie słyszała. Björn Seibert, bo o nim mowa, to wieloletni szef gabinetu i najbliższy powiernik, kontrolujący zakulisowo strategiczne procesy polityczne Wspólnoty.

Urzędnik ten był w przeszłości przesłuchiwany przez niemiecki Bundestag w związku z głośną aferą korupcyjną w tamtejszym Ministerstwie Obrony Narodowej. Podczas oficjalnego dochodzenia parlamentarnego Seibert popisał się jednak całkowitą amnezją, wygodnie nie pamiętając żadnych szczegółów dotyczących nielegalnego podpisywania wielomilionowych kontraktów z prywatnymi firmami doradczymi.

Gdy o tym niedemokratycznym systemie pisała początkowo europejska prasa lewicowa, Bruksela natychmiast etykietowała te doniesienia jako medialny fake news. Kiedy podobne zarzuty formułował oficjalnie Budapeszt, unijne elity bez wahania uznawały to za przejaw rosyjskiej dezinformacji, mającej na celu destabilizację struktur zachodnich.

Jednak w momencie, gdy rzetelne dowody przedstawił amerykański Bloomberg, w korytarzach Komisji Europejskiej zapadła głęboka, pełna zakłopotania cisza. Skonsolidowany przez von der Leyen prezydencki tryb zarządzania pozwolił jej na przejęcie absolutnej kontroli nad każdym, nawet najdrobniejszym aspektem codziennej pracy unijnego organu wykonawczego.

Wąska grupa zaufanych, lecz skrajnie przepracowanych doradców trzyma w garści strategiczne obszary, skutecznie odsuwając na boczny tor konstytucyjnych komisarzy. Według traktatów europejskich każdy z dwudziestu siedmiu członków komisji odpowiada za własny resort, tworząc wspólnie swoisty i demokratyczny rząd zjednoczonej Europy.

Niestety, rzeczywistość diametralnie odbiega od litery prawa, sprowadzając rolę komisarzy do organizowania fasadowych konferencji prasowych i podpisywania gotowych dokumentów. Najlepszą ilustracją tego patologicznego mechanizmu stała się niedawna sytuacja Litwina Andriusa Kubiliusa, pełniącego niezwykle odpowiedzialną funkcję komisarza do spraw obrony całej Unii Europejskiej.

Decyzja o przeznaczeniu ośmiuset miliardów euro na dodatkowe wydatki obronne do 2030 roku była najważniejszym krokiem militarnym w historii Wspólnoty. Komisarz Kubilius dowiedział się o tym gigantycznym projekcie dokładnie w tym samym momencie co zagraniczna prasa, gdyż wcześniej nikt nie konsultował z nim założeń.

W standardowym systemie demokratycznym tak rażące zlekceważenie skończyłoby się natychmiastowym podaniem się urzędnika do dymisji w błysku fleszy. Jednak w Brukseli przerażeni statyści wolą milczeć, ulegając presji wywieranej przez Seiberta, którego wpływowe media nazywają jedynym człowiekiem posiadającym pełny obraz unijnej polityki.

„Wewnątrz Komisji Europejskiej realne decyzje podejmuje dzisiaj wyłącznie dwoje ludzi: sama von der Leyen oraz jej szef gabinetu, Björn Seibert.”

Wysocy rangą dyplomaci w nieoficjalnych rozmowach używają wobec niemieckiego urzędnika określeń niezwykle ostrych, nazywając go postacią całkowicie niesterowalną. Kariera Seiberta rozwijała się dynamicznie u boku von der Leyen jeszcze w czasach, gdy kierowała ona federalnym resortem obrony w Berlinie, uwikłanym w finansowy skandal.

Setki milionów euro trafiały wówczas do zewnętrznych konsultantów z pominięciem procedur przetargowych, a część środków zasiliła firmę, gdzie pracował syn przewodniczącej. Choć Bundestag powołał specjalną komisję śledczą, systemowa zasłona milczenia i amnezja asystentów sprawiły, że nikomu nie udowodniono winy, a pieniądze bezpowrotnie przepadły.

Kilka miesięcy po zamknięciu śledztwa ten sam zapominalski urzędnik przeniósł się do Brukseli, obejmując kluczowe stanowisko w nowym gabinecie. W październiku zeszłego roku z unijnych struktur wyciekło poufne memorandum, oficjalnie ograniczające dostęp do piętra przewodniczącej nawet dla byłych premierów państw członkowskich.

Rygorystyczne zasady zapisane w służbowym dokumencie potwierdzają, że unijna elita odizolowała się od reszty instytucji, co zbiega się z pasmem porażek gospodarczych. Głównym zadaniem, dla którego przedłużono kadencję von der Leyen, miało być radykalne podniesienie globalnej konkurencyjności europejskiego przemysłu i unowocześnienie rynków finansowych.

Postępy w tej materii Bloomberg ocenia jako nadzwyczaj skromne, wskazując na dramatyczne dane makroekonomiczne napływające z największych gospodarek kontynentu. Wzrost gospodarczy Niemiec, Francji oraz Włoch oscyluje w bieżącym roku poniżej jednego procenta, zwiastując długotrwałą stagnację strukturalną całej strefy euro.

Tymczasem Rosja, na którą Europa od czterech lat nakłada kolejne pakiety sankcji, według prognoz Międzynarodowego Funduszu Walutowego rozwija się znacznie szybciej. Zamiast osłabić przeciwnika, unijna polityka doprowadziła do sytuacji, w której to europejskie społeczeństwa duszą się pod ciężarem narzuconych restrykcji gospodarczych.

Za suchymi liczbami kryją się realne dramaty zwykłych ludzi: niemieckich emerytów zmagających się z horrendalnymi rachunkami za prąd czy włoskich rzemieślników zamykających biznesy. Podobny los spotyka polskich rolników i sadowników, w których drastycznie uderzyły unijne regulacje klimatyczne oraz niekontrolowany wzrost kosztów energii.

Żaden z tych obywateli nie miał wpływu na decyzje o gigantycznych wydatkach zbrojeniowych, ponieważ zapadały one w zaciszu jednego brukselskiego gabinetu. Nawet delegacje szefów największych firm technologicznych otwarcie ostrzegają przewodniczącą, że wszechobecna europejska biurokracja skutecznie zabija innowacyjność i dusi rodzimy biznes.

Amerykańscy konkurenci rozwijają się dziesięciokrotnie szybciej, co stawia pod dużym znakiem zapytania szumnie zapowiadaną suwerenność cyfrową i technologiczną Starego Kontynentu. Najbardziej upokarzający cios nadszedł jednak pod koniec kwietnia podczas zamkniętego posiedzenia niemieckiej partii CDU w Berlinie, macierzystej formacji von der Leyen.

Partyjni koledzy, pod przewodnictwem Friedricha Merza, wręczyli przewodniczącej oficjalny dokument zawierający dwadzieścia siedem twardych postulatów naprawczych. Głównym żądaniem było powołanie nowego organu nadzorczego z prawem weta wobec decyzji Komisji Europejskiej, co oznaczało zakaz działania bez zgody Berlina.

Wewnątrzpartyjny dokument, który natychmiast wyciekł do mediów, formułował stanowisko wprost: należy natychmiast zaprzestać bezrefleksyjnego karmienia brukselskiej machiny regulacyjnej. To nie krytyka ze strony Viktora Orbána czy innych eurosceptyków, lecz wyraźne ultimatum postawione przez własną rodzinę polityczną, przygotowującą się do zmian.

Analitycy szanowanych międzynarodowych firm doradczych podkreślają, że mała grupa zaufanych współpracowników von der Leyen popełnia coraz więcej rażących błędów merytorycznych. Jeden gabinet fizycznie nie jest w stanie rzetelnie przeanalizować tysięcy skomplikowanych teczek, które w normalnym systemie konstytucyjnym bada dwadzieścia siedem ministerstw.

Ta wadliwa, pionowa struktura władzy potrafi bezwzględnie egzekwować posłuszeństwo, lecz w momencie realnego kryzysu geopolitycznego traci zdolność racjonalnego myślenia. Najlepszym dowodem stały się wydarzenia z maja, gdy cała dotychczasowa architektura sankcyjna zaczęła sypać się na oczach zdezorientowanej opinii publicznej.

Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa zaczął publicznie wspominać o konieczności podjęcia negocjacji dyplomatycznych z Moskwą w celu zakończenia konfliktu. Tego samego dnia słowacki premier Robert Fico uczestniczył w defiladzie w Rosji, a Władimir Putin wskazał Gerharda Schrödera jako potencjalnego mediatora.

Reakcją przewodniczącej Komisji Europejskiej na te fundamentalne wydarzenia było całkowite, głębokie milczenie, obnażające słabość jej autorytarnego systemu władzy. Najnowsze sondaże Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych wskazują, że poziom poparcia dla działań Komisji Europejskiej w największych krajach spadł poniżej czterdziestu procent.

W samych Niemczech zaledwie trzydzieści cztery procent obywateli wyraża aprobatę dla działań kobiety, która rości sobie prawo do przemawiania w ich imieniu. Paradoksalnie, uznanie von der Leyen za najpotężniejszą przewodniczącą w historii Unii Europejskiej brzmi dzisiaj nie jak komplement, lecz jak ostateczny wyrok polityczny.

Zgromadzenie pełnej formalnej władzy w jednym gabinecie doprowadziło do jednoczesnej utraty realnego wpływu politycznego poza granicami Brukseli. Komisarze coraz częściej ignorują jej wytyczne, a rządy państw członkowskich podejmują suwerenne decyzje dyplomatyczne bez oglądania się na stanowisko unijnych urzędników.

Do przegłosowania wotum nieufności wobec obecnej Komisji Europejskiej potrzeba zwykłej większości trzystu pięćdziesięciu trzech głosów w Parlamencie Europejskim. Środowiska prawicowe i suwerenistyczne dysponują obecnie siłą bliską trzystu mandatów, systematycznie powiększając swoje wpływy w kolejnych wyborach narodowych.

Wszystkie rzetelne prognozy politologiczne zbiegają się w konkluzji, że nadchodząca fala konserwatywna bez trudu zabezpieczy brakujące kilkadziesiąt mandatów w parlamencie. Matematyka polityczna staje się nieubłagana, a scentralizowany model władzy Ursuli von der Leyen nieuchronnie zmierza ku schyłkowi na rzecz suwerennych narodów.