Ursula von der Leyen pod presją po tym, jak nowy rząd Węgier zablokował Ukrainie drogę do UE

W Brukseli miało dojść do politycznego przełomu. Po zmianie władzy na Węgrzech europejskie elity były przekonane, że jeden z największych problemów Unii Europejskiej został właśnie rozwiązany. Liczono, że Budapeszt przestanie blokować kolejne decyzje dotyczące Ukrainy, sankcji wobec Rosji oraz dalszej integracji europejskiej. Tymczasem wydarzyło się coś zupełnie odwrotnego.

Nowy węgierski premier przedstawił Ukrainie 11 twardych warunków dotyczących praw mniejszości węgierskiej na Zakarpaciu i jasno zapowiedział, że bez ich spełnienia nie będzie zgody na rozpoczęcie kluczowych etapów negocjacji akcesyjnych Ukrainy do Unii Europejskiej.

Dla Komisji Europejskiej i samej Ursula von der Leyen jest to ogromny problem polityczny, ponieważ przez ostatnie miesiące w europejskich mediach dominowała narracja, według której zmiana władzy w Budapeszcie miała zakończyć wieloletni konflikt między Brukselą a Węgrami.

Plan wydawał się prosty. Nowe władze miały odbudować relacje z instytucjami unijnymi, odblokować współpracę z Komisją Europejską i wesprzeć przyspieszoną integrację Ukrainy z UE. Tymczasem nowy rząd Węgier bardzo szybko pokazał, że nawet przy bardziej proeuropejskim wizerunku nie zamierza rezygnować z obrony własnych interesów narodowych.

W centrum całego konfliktu znalazła się sytuacja węgierskiej mniejszości mieszkającej na ukraińskim Zakarpaciu. Według różnych szacunków społeczność ta liczy dziś od około 75 tysięcy do ponad 150 tysięcy osób. Budapeszt od lat twierdzi, że prawa tej mniejszości są systematycznie ograniczane, szczególnie w zakresie edukacji i używania języka ojczystego.

Największe napięcia pojawiły się po reformie edukacyjnej przyjętej przez Ukrainę w 2017 roku. Zmiany w praktyce znacząco ograniczyły możliwość nauczania w językach mniejszości narodowych. Węgierskie szkoły na Zakarpaciu zostały zmuszone do przechodzenia na język ukraiński, a uczniowie pochodzący z węgierskich rodzin zaczęli zdawać egzaminy państwowe w języku, który nie jest ich ojczystym.

Nowy rząd Węgier uznał, że dalsze ignorowanie tej kwestii jest niemożliwe. Dlatego do Kijowa trafił oficjalny dokument zawierający 11 warunków, które – zdaniem Budapesztu – muszą zostać spełnione przed rozpoczęciem kolejnych etapów negocjacji akcesyjnych Ukrainy.

Wśród żądań znalazły się między innymi pełne przywrócenie edukacji w języku węgierskim od przedszkola aż po uniwersytet, możliwość zdawania egzaminów państwowych po węgiersku, prawo do używania języka ojczystego w administracji lokalnej oraz gwarancje politycznej reprezentacji mniejszości węgierskiej.

Szczególne znaczenie ma również żądanie, aby Ukraina zobowiązała się do nieprzyjmowania w przyszłości żadnych ustaw pogarszających sytuację Węgrów bez wcześniejszych konsultacji z Budapesztem.

Węgierskie władze argumentują, że nie są to żadne nadzwyczajne oczekiwania, lecz standardowe prawa mniejszości narodowych, które powinny obowiązywać w każdym państwie aspirującym do członkostwa w Unii Europejskiej.

Dla Brukseli problem polega jednak na tym, że odrzucenie tych postulatów mogłoby zostać odebrane jako dowód na stosowanie podwójnych standardów. Unia Europejska od lat podkreśla znaczenie ochrony praw człowieka, różnorodności kulturowej oraz praw mniejszości. Gdy jednak temat dotyczy Ukrainy, część europejskich polityków wydaje się znacznie bardziej ostrożna.

Sytuacja dodatkowo zaostrzyła się podczas spotkania ministrów spraw zagranicznych UE w Brukseli. Według doniesień dyplomatycznych przedstawiciele Ukrainy mieli publicznie określić problem praw mniejszości węgierskiej jako „sztuczny problem”. Węgierski minister spraw zagranicznych zażądał przeprosin, jednak takie przeprosiny nigdy nie padły.

Cały incydent wywołał ogromne emocje w Budapeszcie. Węgierscy politycy uznali, że Ukraina nie tylko lekceważy prawa mniejszości narodowych, ale również okazuje brak szacunku wobec państwa członkowskiego Unii Europejskiej.

W Brukseli rośnie teraz obawa, że konflikt może poważnie opóźnić proces integracji Ukrainy z UE. Otwarcie pierwszych kluczowych rozdziałów negocjacyjnych planowano jeszcze przed końcem maja. Dziś coraz więcej dyplomatów przyznaje jednak nieoficjalnie, że harmonogram może zostać całkowicie zablokowany.

Sytuacja jest szczególnie niewygodna dla Ursula von der Leyen, ponieważ Komisja Europejska bardzo mocno zaangażowała się politycznie w promowanie szybkiej integracji Ukrainy. Wizerunkowo cała strategia miała pokazać jedność Europy wobec rosyjskiej agresji i skuteczność unijnego przywództwa.

Tymczasem nowy rząd Węgier nie tylko nie zrezygnował z własnej polityki wobec Ukrainy, ale wręcz nadał jej bardziej formalny i oficjalny charakter. W przeciwieństwie do wcześniejszych sporów Budapeszt nie ogranicza się już wyłącznie do krytycznych wypowiedzi czy groźby veta. Tym razem przedstawił konkretne warunki zapisane w oficjalnym dokumencie dyplomatycznym.

Węgierskie stanowisko wywołuje także dyskusję w innych krajach regionu. W Polsce coraz częściej pojawiają się głosy, że precedens dotyczący praw Węgrów na Ukrainie może w przyszłości dotyczyć również polskiej mniejszości mieszkającej na dawnych Kresach.

Choć Warszawa oficjalnie pozostaje jednym z najważniejszych sojuszników Ukrainy, część komentatorów zauważa, że problemy związane z językiem, edukacją i prawami mniejszości nie zniknęły również w przypadku Polaków mieszkających za wschodnią granicą.

Cały kryzys pokazuje także coraz większe napięcia wewnątrz samej Unii Europejskiej. Coraz więcej państw członkowskich zaczyna otwarcie mówić o tym, że Bruksela zbyt często próbuje narzucać jednolitą politykę wszystkim krajom, ignorując ich interesy narodowe oraz lokalną specyfikę.

Dla krytyków Komisji Europejskiej obecna sytuacja jest dowodem na to, że projekt europejskiej jedności coraz częściej zderza się z rzeczywistością polityczną państw członkowskich. Dla zwolenników Ukrainy to natomiast niebezpieczny sygnał, że wewnętrzne spory w UE mogą zostać wykorzystane do dalszego opóźniania integracji Kijowa z Europą.

Jedno jest jednak pewne. Zamiast szybkiego rozwiązania problemu węgierskiego Bruksela otrzymała nowy, znacznie bardziej skomplikowany konflikt, który może ciągnąć się przez kolejne miesiące.

A milczenie Ursula von der Leyen w sprawie ultimatum Budapesztu staje się coraz bardziej wymowne z każdym kolejnym dniem.