Bruksela w napięciu po starciu Polski z Niemcami. Merz usłyszał to, czego Berlin nie chciał słyszeć

Podczas zamkniętych rozmów w brukselskich kuluarach doszło do jednej z najbardziej napiętych konfrontacji politycznych ostatnich miesięcy. Według relacji uczestników spotkania polski prezydent otwarcie zarzucił Niemcom próbę przerzucenia na całą Europę konsekwencji własnej polityki migracyjnej z 2015 roku. W centrum uwagi znalazł się kanclerz Niemiec Friedrich Merz, który miał nie odpowiedzieć na ostre słowa skierowane pod adresem Berlina.

Choć oficjalne komunikaty po szczycie były pełne dyplomatycznych formułek o solidarności i współpracy, atmosfera za kulisami była znacznie bardziej napięta. W europejskich mediach coraz częściej pojawiają się pytania o rosnący konflikt pomiędzy państwami Europy Zachodniej a krajami Europy Środkowej w sprawie migracji, bezpieczeństwa i przyszłości Unii Europejskiej.

Źródłem obecnych napięć pozostaje kryzys migracyjny z 2015 roku. Wówczas rząd Niemiec pod przywództwem Angeli Merkel zdecydował się otworzyć granice dla ogromnej liczby migrantów i uchodźców. Tylko w ciągu jednego roku do Niemiec przybyło ponad milion osób. Berlin tłumaczył swoją decyzję względami humanitarnymi oraz koniecznością solidarnej odpowiedzi Europy na kryzys.

Jednak już wtedy część państw Europy Środkowej ostrzegała przed konsekwencjami takiej polityki. Polska, Węgry, Czechy i Słowacja sprzeciwiały się obowiązkowym mechanizmom relokacji migrantów proponowanym przez Brukselę. Dziś, po ponad dekadzie, spór powraca z jeszcze większą siłą.

W Niemczech rosnące koszty integracji migrantów, problemy społeczne oraz wzrost przestępczości w części dużych miast stały się jednym z najważniejszych tematów politycznych. Alternatywa dla Niemiec, jeszcze kilka lat temu traktowana przez establishment jako ugrupowanie marginalne, obecnie notuje rekordowe wyniki sondażowe i w wielu regionach wyprzedza partie głównego nurtu.

Podobne problemy obserwowane są również w innych krajach Europy Zachodniej. Szwecja od kilku lat zmaga się z falą przemocy gangów i rekordową liczbą eksplozji związanych z przestępczością zorganizowaną. We Francji regularnie dochodzi do zamieszek na przedmieściach dużych miast, a kwestia bezpieczeństwa dominuje debatę publiczną przed kolejnymi wyborami.

Na tym tle Polska próbuje prezentować się jako kraj prowadzący bardziej kontrolowaną politykę migracyjną. Warszawa podkreśla, że po wybuchu wojny na Ukrainie przyjęła miliony uchodźców, jednocześnie utrzymując niski poziom bezrobocia i wysoką aktywność zawodową przybyszy ze wschodu.

Według danych OECD i organizacji międzynarodowych znaczna część ukraińskich uchodźców w Polsce szybko znalazła zatrudnienie, co stało się jednym z argumentów polskiego rządu przeciwko obowiązkowym mechanizmom relokacji migrantów z innych regionów świata.

Właśnie ten argument miał zostać użyty podczas ostrej wymiany zdań z niemieckim kanclerzem. Strona polska miała podkreślać, że Polska nie odmawia pomocy uchodźcom, lecz sprzeciwia się narzucaniu przez Brukselę rozwiązań, które — zdaniem Warszawy — doprowadziły do poważnych problemów społecznych w Europie Zachodniej.

Dodatkowego znaczenia sprawie nadaje zmiana tonu polskiej polityki po objęciu urzędu przez prezydenta Karola Nawrockiego. Nowa administracja coraz wyraźniej akcentuje kwestie suwerenności narodowej i sceptycznie odnosi się do dalszej centralizacji kompetencji w Unii Europejskiej.

Symbolicznym gestem było usunięcie flagi Unii Europejskiej z gabinetu prezydenckiego tuż po objęciu urzędu. Dla zwolenników nowego prezydenta był to sygnał większego nacisku na polską tożsamość narodową. Krytycy ocenili ten krok jako niepotrzebną prowokację wobec partnerów europejskich.

Coraz większe znaczenie polityczne zyskuje również szerszy blok państw Europy Środkowej, które coraz częściej prezentują wspólne stanowisko wobec Brukseli. Węgry od lat pozostają w konflikcie z Komisją Europejską w kwestiach migracyjnych oraz praworządności. Słowacja pod rządami Roberta Ficy również coraz częściej krytykuje politykę unijną dotyczącą sankcji i migracji.

W Czechach rośnie poparcie dla ugrupowań bardziej sceptycznych wobec dalszej integracji europejskiej. Wszystko to powoduje coraz większe obawy w Brukseli przed powstaniem trwałego bloku państw sprzeciwiających się centralizacji władzy w instytucjach unijnych.

W centrum tej politycznej układanki znajduje się także Ursula von der Leyen. Przewodnicząca Komisji Europejskiej od lat promuje projekty pogłębiania integracji europejskiej oraz wspólną politykę migracyjną. Jednak rosnący opór części państw członkowskich sprawia, że realizacja tych planów staje się coraz trudniejsza.

Krytycy obecnej polityki unijnej twierdzą, że Bruksela ignorowała ostrzeżenia dotyczące skutków masowej migracji, a dziś próbuje rozłożyć odpowiedzialność za wcześniejsze decyzje na wszystkie kraje członkowskie. Zwolennicy Komisji Europejskiej odpowiadają natomiast, że bez wspólnej polityki migracyjnej Europa nie będzie w stanie skutecznie reagować na przyszłe kryzysy.

Spór coraz częściej dotyczy już nie tylko samej migracji, ale także fundamentalnego pytania o przyszły kształt Unii Europejskiej. Czy ma ona pozostać wspólnotą suwerennych państw współpracujących w wybranych obszarach, czy też zmierzać w kierunku bardziej scentralizowanego modelu politycznego?

Dla Polski odpowiedź wydaje się coraz bardziej jednoznaczna. Warszawa podkreśla własne sukcesy gospodarcze, wzrost wydatków na obronność oraz relatywnie wysoki poziom bezpieczeństwa wewnętrznego jako dowód skuteczności własnej polityki.

W wielu zachodnich stolicach rośnie jednak obawa, że coraz ostrzejszy konflikt między Brukselą a państwami Europy Środkowej może w przyszłości doprowadzić do głębszego kryzysu wewnątrz Unii Europejskiej.

Na razie obie strony pozostają przy swoich stanowiskach. Niemcy i Komisja Europejska nadal podkreślają konieczność wspólnej odpowiedzialności za politykę migracyjną. Polska oraz jej regionalni sojusznicy odpowiadają, że nie zamierzają powtarzać błędów, które — ich zdaniem — doprowadziły do obecnych problemów Europy Zachodniej.

Coraz wyraźniej widać jednak, że spór ten przestał być jedynie techniczną debatą o przepisach migracyjnych. Dziś jest to już konflikt o kierunek, w którym ma podążać cała Europa.