Europa na rozdrożu. Dlaczego Leszek Miller przestał wierzyć w bezwarunkową centralizację Unii?

Jeszcze kilkanaście lat temu trudno byłoby znaleźć w polskiej polityce bardziej konsekwentnego zwolennika integracji europejskiej niż Leszek Miller.

To właśnie jego rząd doprowadził Polskę do członkostwa w Unii Europejskiej. Dla wielu był symbolem polityka przekonanego, że przyszłość kontynentu leży w coraz ściślejszej współpracy państw członkowskich.

Dziś jednak ten sam polityk mówi o „czerwonych światełkach”, które zapaliły się w jego ocenie funkcjonowania europejskich instytucji.

Nie oznacza to całkowitego odrzucenia idei integracji.

Oznacza natomiast głębokie zwątpienie w sposób, w jaki Unia Europejska jest obecnie zarządzana.

W centrum tej krytyki znajduje się Ursula von der Leyen.

Miller nie ukrywa, że ocenia jej przywództwo wyjątkowo surowo.

Według niego obecne kierownictwo Unii należy do najbardziej problematycznych w historii wspólnoty.

To mocne słowa, szczególnie gdy padają z ust człowieka, który przez dekady był utożsamiany z europejskim projektem.

Ich znaczenie wykracza jednak poza osobistą ocenę jednej polityczki.

Dotykają bowiem fundamentalnego pytania o przyszłość europejskiej demokracji.

Czy obecny model zarządzania Unią rzeczywiście daje obywatelom wystarczający wpływ na wybór jej liderów?

Czy Komisja Europejska posiada odpowiedni mandat demokratyczny?

I czy proces integracji nie zaczął oddalać się od obywateli?

Miller sugeruje, że problem nie tkwi w samej idei federalizacji.

Problemem jest sposób jej realizacji.

Według niego trudno przekonywać społeczeństwa do dalszego przekazywania kompetencji instytucjom europejskim, jeśli obywatele nie mają poczucia realnego wpływu na wybór osób stojących na ich czele.

To argument, który coraz częściej pojawia się nie tylko w Polsce.

Podobne głosy można usłyszeć w wielu krajach członkowskich.

Coraz więcej wyborców pyta, kto faktycznie podejmuje decyzje w Brukseli.

I na jakiej podstawie otrzymuje do tego mandat.

Miller wskazuje, że przewodniczący Komisji Europejskiej nie jest wybierany w powszechnych wyborach przez obywateli Unii.

Jego zdaniem taki model stwarza poważny problem legitymacji politycznej.

Nie oznacza to jednak, że były premier proponuje powrót do Europy państw narodowych w najtwardszej formie.

Wręcz przeciwnie.

Jego propozycja idzie w kierunku większej demokratyzacji struktur europejskich.

Chciałby, aby Parlament Europejski odgrywał znacznie większą rolę.

Aby to właśnie on wyłaniał europejski rząd i europejską opozycję.

W jego wizji Unia przypominałaby bardziej klasyczny system parlamentarny.

Taki model miałby zwiększyć odpowiedzialność polityków przed wyborcami.

Jednocześnie ograniczałby poczucie, że najważniejsze decyzje zapadają ponad głowami obywateli.

Spór o demokrację europejską nie jest jednak jedynym wątkiem jego krytyki.

Równie istotne miejsce zajmuje kwestia Zielonego Ładu.

To właśnie wokół polityki klimatycznej koncentruje się dziś wiele emocji społecznych.

Dla zwolenników jest ona konieczną odpowiedzią na wyzwania XXI wieku.

Dla krytyków oznacza wzrost kosztów życia i energii.

Miller należy do tych, którzy patrzą na ten proces sceptycznie.

Obawia się szczególnie dalszego ograniczania zasady jednomyślności w Unii Europejskiej.

Według niego przejście do szerszego stosowania głosowania większościowego mogłoby prowadzić do sytuacji, w której mniejsze państwa utracą możliwość skutecznej obrony swoich interesów.

To argument często podnoszony również przez polityków różnych nurtów w Europie Środkowej.

W tym sensie stanowisko byłego premiera wpisuje się w szerszą debatę dotyczącą równowagi między efektywnością a suwerennością.

Jedni twierdzą, że Unia potrzebuje szybszego procesu decyzyjnego.

Inni ostrzegają, że może to odbywać się kosztem demokratycznej kontroli.

Interesujące jest jednak to, że Miller nie odrzuca integracji jako takiej.

Nie proponuje opuszczenia Unii.

Nie nawołuje do demontażu wspólnoty.

Jego krytyka ma charakter reformistyczny.

To próba naprawy projektu europejskiego, a nie jego likwidacji.

Tym bardziej znacząca jest ona w ustach człowieka, który przez lata był symbolem proeuropejskiego kierunku polskiej polityki. (PolsatNews.pl)

Rozmowa, w której padły te słowa, pokazuje również szerszy proces zachodzący w europejskiej polityce.

Coraz mniej sporów przebiega dziś według tradycyjnego podziału na lewicę i prawicę.

Coraz częściej osią konfliktu staje się stosunek do integracji europejskiej.

Pytanie nie brzmi już wyłącznie: „więcej państwa czy więcej rynku?”.

Coraz częściej brzmi: „więcej Brukseli czy więcej kompetencji narodowych?”.

To właśnie wokół tej kwestii mogą koncentrować się przyszłe kampanie wyborcze.

Także w Polsce.

Miller zwraca uwagę, że wybory do Parlamentu Europejskiego wciąż nie budzą takiego zainteresowania jak wybory krajowe.

A przecież decyzje podejmowane w Strasburgu i Brukseli mają bezpośredni wpływ na życie milionów obywateli.

Od cen energii.

Przez regulacje gospodarcze.

Po kwestie bezpieczeństwa.

Można się z nim zgadzać lub nie.

Można uważać jego ocenę Ursuli von der Leyen za zbyt surową.

Można również twierdzić, że obecny model europejski działa skuteczniej, niż przedstawiają to krytycy.

Nie sposób jednak ignorować faktu, że podobne pytania pojawiają się dziś w wielu państwach członkowskich.

Debata o przyszłości Unii Europejskiej wchodzi w nową fazę.

Już nie chodzi wyłącznie o zakres integracji.

Chodzi o to, kto ma prawo podejmować decyzje i w jaki sposób otrzymuje do tego mandat.

W tym sensie wypowiedzi Millera są czymś więcej niż politycznym komentarzem.

Stanowią sygnał zmieniających się nastrojów.

Nawet wśród tych, którzy kiedyś należeli do najbardziej oddanych zwolenników europejskiego projektu.

A to może być jeden z najważniejszych sygnałów dla Brukseli na najbliższe lata. (Fakt)