Jak AfD stała się najsilniejszą partią Niemiec i dlaczego budzi coraz większy niepokój w Europie

Jak AfD stała się najsilniejszą partią Niemiec i dlaczego budzi coraz większy niepokój w Europie

Alternative für Deutschland jeszcze kilkanaście lat temu była niewielką partią eurosceptycznych ekonomistów krytykujących wspólną walutę euro. Dziś ugrupowanie stało się jedną z najważniejszych sił politycznych w Niemczech, a według części sondaży nawet najpopularniejszą partią w kraju. Dynamiczny wzrost poparcia dla AfD wywołuje ogromne dyskusje zarówno w Niemczech, jak i w całej Europie.

Początki partii sięgają kryzysu strefy euro z początku poprzedniej dekady. W 2012 roku Europa zmagała się z poważnymi problemami finansowymi Grecji, Hiszpanii, Portugalii i Włoch. Rząd kanclerz Angela Merkel zdecydował wówczas o wsparciu zadłużonych państw wielomiliardowymi pakietami pomocowymi.

Decyzja ta wywołała silny sprzeciw części niemieckich ekonomistów i konserwatywnych środowisk politycznych. Krytycy argumentowali, że niemieccy podatnicy nie powinni ponosić kosztów ratowania innych państw strefy euro. Właśnie w tym środowisku powstała idea stworzenia nowego ugrupowania politycznego.

W lutym 2013 roku oficjalnie utworzono AfD. Założycielami byli między innymi profesor ekonomii Bernd Lucke, były polityk CDU Alexander Gauland oraz konserwatywny publicysta Konrad Adam. Początkowo partia skupiała się niemal wyłącznie na krytyce euro oraz sprzeciwie wobec dalszej centralizacji Unii Europejskiej.

W pierwszych latach działalności AfD była postrzegana jako liberalno-konserwatywna partia gospodarcza. Domagała się ograniczenia kompetencji Brukseli i większego wpływu obywateli na decyzje unijne poprzez referenda. Jej elektorat stanowili głównie rozczarowani wyborcy CDU i liberałów z FDP.

Przełom nastąpił jednak podczas kryzysu migracyjnego w 2015 roku. Fala migrantów przybywających do Europy radykalnie zmieniła niemiecką debatę publiczną. W tym samym czasie wewnątrz AfD trwał konflikt między umiarkowanym skrzydłem ekonomicznym a politykami chcącymi przekształcić ugrupowanie w partię narodowo-populistyczną.

Kluczową postacią tego zwrotu stała się Frauke Petry. Podczas zjazdu partii w Essen pokonała Bernda Luckego i przejęła przywództwo nad ugrupowaniem. Wkrótce po tym Lucke opuścił partię wraz z częścią umiarkowanych działaczy.

Od tego momentu AfD zaczęła koncentrować się przede wszystkim na kwestiach migracji, bezpieczeństwa i tożsamości narodowej. Partia ostro krytykowała politykę otwartych granic prowadzoną przez Angelę Merkel, twierdząc, że państwo utraciło kontrolę nad własnym terytorium.

W kampaniach wyborczych AfD coraz częściej używała emocjonalnego języka, wskazując na zagrożenia związane z nielegalną migracją, wzrostem przestępczości oraz problemami integracyjnymi. W partii pojawiły się hasła dotyczące ochrony niemieckiej kultury i konieczności zaostrzenia polityki azylowej.

Strategia okazała się skuteczna. W 2017 roku AfD po raz pierwszy weszła do Bundestagu, zdobywając ponad 12 procent głosów i stając się największą partią opozycyjną w Niemczech.

Kolejne kryzysy jeszcze bardziej umocniły pozycję ugrupowania. Podczas pandemii COVID-19 partia początkowo popierała restrykcje, jednak szybko zmieniła strategię i zaczęła krytykować lockdowny oraz obowiązkowe szczepienia. AfD przedstawiała działania rządu jako zagrożenie dla wolności obywatelskich.

Wielu wyborców rozczarowanych polityką pandemiczną zaczęło sympatyzować z ugrupowaniem. Szczególnie silne poparcie AfD zdobywała we wschodnich landach dawnej NRD, gdzie społeczne poczucie marginalizacji pozostaje bardzo silne.

Kolejnym punktem zwrotnym był kryzys energetyczny po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Niemcy przez lata uzależniały swoją gospodarkę od rosyjskiego gazu, jednocześnie wygaszając energetykę jądrową. Gdy ceny energii gwałtownie wzrosły, AfD zaczęła ostro krytykować politykę klimatyczną rządu.

Partia domagała się powrotu do energii atomowej i sprzeciwiała się kosztownej transformacji energetycznej. Politycy AfD określali zieloną politykę klimatyczną jako ideologiczne szaleństwo niszczące niemiecki przemysł.

Jednocześnie ugrupowanie przyjęło bardzo kontrowersyjne stanowisko wobec wojny na Ukrainie. AfD sprzeciwiała się sankcjom wobec Rosji, argumentując, że bardziej szkodzą one Niemcom niż Moskwie. Wielu polityków partii domagało się również uruchomienia gazociągu Nord Stream 2.

Stanowisko to wywołało ogromne kontrowersje w Europie Środkowo-Wschodniej, szczególnie w Polsce. Krytycy oskarżają AfD o prorosyjskie sympatie oraz podważanie europejskiego bezpieczeństwa.

W ostatnich latach niemieckie media wielokrotnie informowały również o kontaktach polityków AfD z rosyjskimi środowiskami politycznymi i biznesowymi. Część niemieckich służb wywiadowczych zaczęła obserwować wybrane struktury partii.

Dodatkowe oburzenie wywołała sprawa tajnego spotkania w Poczdamie ujawniona w 2024 roku. Według mediów uczestnicy spotkania mieli rozmawiać o planach tzw. „remigracji”, obejmującej deportacje nie tylko migrantów, lecz także obywateli Niemiec obcego pochodzenia uznanych za niewystarczająco zasymilowanych.

Skandal wywołał masowe protesty uliczne przeciwko AfD i doprowadził do dymisji części współpracowników partii. Mimo to poparcie dla ugrupowania nadal rosło.

Ogromną rolę w sukcesie AfD odegrały media społecznościowe. Partia jako jedna z pierwszych w Niemczech uczyniła TikToka, platformę X i krótkie materiały wideo głównym narzędziem komunikacji politycznej.

Według raportów AfD generowała więcej interakcji w mediach społecznościowych niż wszystkie pozostałe partie razem wzięte. Krótkie, emocjonalne materiały dotyczące bezpieczeństwa, cen energii i migracji bardzo skutecznie trafiały do młodych wyborców.

Wsparcie dla partii publicznie wyraził również Elon Musk. W mediach społecznościowych napisał, że „tylko AfD może uratować Niemcy”. Później połączył się także z jednym z wieców wyborczych partii.

W wyborach parlamentarnych w 2025 roku AfD zdobyła ponad 20 procent głosów i stała się drugą siłą polityczną w kraju. Władzę przejęła jednak koalicja CDU/CSU i SPD pod przewodnictwem Friedrich Merz.

Obecnie sondaże pokazują dalszy wzrost poparcia dla AfD. W niektórych badaniach partia osiąga już około 27 procent, wyprzedzając blok CDU/CSU.

Największe poparcie ugrupowanie zdobywa na wschodzie Niemiec. W landach dawnej NRD AfD jest często najsilniejszą partią, a w niektórych regionach przekracza nawet 35 procent poparcia.

Zaskoczeniem dla wielu ekspertów jest również struktura demograficzna wyborców. AfD coraz silniej przyciąga młodych ludzi, szczególnie mężczyzn poniżej 30 roku życia. Wpływ na to ma przede wszystkim dominacja partii w mediach społecznościowych.

Jednocześnie ugrupowanie budzi ogromne obawy w Polsce. Część polityków AfD krytycznie wypowiadała się o Polsce, reparacjach wojennych oraz obecnych granicach po II wojnie światowej. Niektóre wypowiedzi były interpretowane jako próby rewizjonizmu historycznego.

Kontrowersje budzą także wypowiedzi części działaczy dotyczące historii III Rzeszy oraz pamięci o II wojnie światowej. Krytycy ostrzegają, że część środowisk związanych z AfD próbuje przesuwać granice debaty historycznej w Niemczech.

Mimo rosnącego poparcia AfD nadal pozostaje izolowana politycznie. Wszystkie główne partie deklarują utrzymanie tzw. „brandmauer”, czyli politycznego kordonu sanitarnego wykluczającego współpracę z ugrupowaniem.

Oznacza to, że nawet ewentualne zwycięstwo wyborcze AfD może nie wystarczyć do przejęcia władzy. Aby samodzielnie rządzić, partia musiałaby zdobyć bezwzględną większość mandatów lub znaleźć koalicjanta gotowego złamać polityczne tabu.

Niemcy pozostają dziś krajem głęboko podzielonym politycznie i społecznie. Rosnące poparcie dla AfD jest jednocześnie skutkiem kolejnych kryzysów gospodarczych, migracyjnych i energetycznych oraz wyraźnego zmęczenia znaczącej części społeczeństwa dotychczasową klasą polityczną.

Dla wielu Europejczyków, szczególnie w Polsce, dalszy wzrost znaczenia AfD pozostaje jednak źródłem poważnych obaw dotyczących przyszłości Niemiec, bezpieczeństwa Europy oraz relacji polsko-niemieckich.