Rosnące napięcia wokół Trybunału Konstytucyjnego i reformy sądownictwa. Ostra odpowiedź prezesa TK na propozycje Waldemara Żurka

Debata dotycząca przyszłości polskiego wymiaru sprawiedliwości ponownie znalazła się w centrum politycznego sporu. W obszernym wywiadzie prezes Bogdan Święczkowski odniósł się do propozycji przedstawionych przez ministra sprawiedliwości Waldemar Żurek, krytykując zarówno kierunek zmian dotyczących statusu sędziów, jak i działania obecnej większości rządzącej wobec Trybunał Konstytucyjny. Rozmowa ponownie uwidoczniła głębokie podziały polityczne wokół praworządności, konstytucji i funkcjonowania instytucji państwowych w Polsce.

Prezes TK podkreślał, że obserwuje polski wymiar sprawiedliwości z perspektywy wieloletniego doświadczenia jako prokurator, były szef służb specjalnych oraz obecny sędzia konstytucyjny. Według niego reformy proponowane jeszcze w 2017 roku miały doprowadzić do usprawnienia postępowań sądowych oraz odbudowy społecznego zaufania do sądów. Zwrócił uwagę, że część zmian nie weszła w życie po wecie prezydenckim, co – jego zdaniem – uniemożliwiło głębszą przebudowę systemu.

W ocenie prezesa Trybunału głównym problemem pozostaje utrwalona mentalność części środowiska sędziowskiego, które – jak argumentował – postrzega siebie jako „specjalną kastę”. Święczkowski przekonywał, że zarówno sędziowie, jak i prokuratorzy są funkcjonariuszami publicznymi zobowiązanymi do służby obywatelom, a nie grupą stojącą ponad społeczeństwem. W jego wypowiedziach wyraźnie pobrzmiewało przekonanie, że reforma wymiaru sprawiedliwości powinna mieć charakter systemowy i prowadzić do odbudowy odpowiedzialności instytucji wobec obywateli.

Znaczną część rozmowy poświęcono propozycjom legislacyjnym przedstawionym przez Waldemara Żurka, dotyczącym tzw. „ustawy praworządnościowej”. Według ministra rozwiązania miałyby uporządkować status części sędziów powoływanych po zmianach w Krajowej Radzie Sądownictwa. Prezes TK uznał jednak te propozycje za próbę podziału środowiska sędziowskiego oraz wprowadzenia mechanizmów dyskryminujących określoną grupę sędziów.

Święczkowski stwierdził, że projekt przypomina wcześniejsze rozwiązania kojarzone z propozycjami ministra Adam Bodnar, które – jak zaznaczył – spotykały się z krytyką części instytucji międzynarodowych. W jego opinii proponowane przepisy nie prowadzą do usprawnienia sądownictwa, lecz tworzą niebezpieczny precedens prawny oparty na różnicowaniu statusu sędziów w zależności od daty ich powołania.

W dalszej części wywiadu prezes TK zarzucił obecnej władzy wykonawczej niewystarczające respektowanie konstytucji oraz obowiązujących ustaw. Podkreślał wielokrotnie, że Konstytucja RP pozostaje najwyższym źródłem prawa, a wszelkie działania polityczne, także potencjalne referendum dotyczące reform sądownictwa, muszą pozostawać z nią zgodne. W tym kontekście odniósł się również do propozycji referendum sygnalizowanych przez Karol Nawrocki.

Prezes Trybunału przyznał jednocześnie, że sam nie jest entuzjastą obecnego kształtu konstytucji, wskazując na okoliczności jej uchwalenia. Podkreślił jednak, że jako „legalista” uważa przestrzeganie obowiązującego prawa za fundamentalny obowiązek organów państwa. W jego ocenie zmiana konstytucji jest możliwa wyłącznie poprzez uzyskanie odpowiedniej większości parlamentarnej.

Kolejnym istotnym tematem była sytuacja kadrowa w Trybunale Konstytucyjnym. Święczkowski poinformował, że obecnie nieobsadzone pozostają cztery stanowiska sędziowskie, a w kolejnych miesiącach liczba ta może wzrosnąć do sześciu. Według niego stanowi to poważne zagrożenie dla sprawnego funkcjonowania instytucji, szczególnie w kontekście rozpoznawania skarg konstytucyjnych składanych przez obywateli.

Prezes Trybunału podkreślał, że brak pełnego składu może utrudnić rozpoznawanie najważniejszych spraw ustrojowych. Zaznaczył, że choć Trybunał może orzekać również w składach pięcioosobowych, to ograniczenia kadrowe wpływają na efektywność działania organu. W jego ocenie działania obecnej większości parlamentarnej mogą prowadzić do marginalizacji Trybunału i ograniczenia jego roli w systemie państwa.

Święczkowski krytycznie odniósł się także do niepublikowania części wyroków TK w Dzienniku Ustaw. Argumentował, że mimo braku publikacji orzeczenia nadal są wydawane i dotyczą praw oraz wolności obywatelskich. Według niego brak wykonywania tych wyroków przez organy państwa stanowi kolejny element pogłębiającego się konfliktu ustrojowego.

W rozmowie pojawił się również wątek dotyczący niepowoływania nowych sędziów przez większość sejmową. Prezes TK stwierdził, że argumenty o rzekomym upolitycznieniu Trybunału nie mogą usprawiedliwiać ignorowania konstytucyjnych obowiązków parlamentu. Przypominał, że konstytucja jednoznacznie wskazuje, iż Trybunał składa się z piętnastu sędziów.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących własnego statusu, Święczkowski podkreślał, że został prawidłowo powołany przez prezydenta i nie widzi podstaw do podważania swojej funkcji. Krytycznie komentował kierowane do niego pisma, w których określano go jako „pełniącego obowiązki prezesa”. W jego opinii działania te mają charakter polityczny i tworzą „alternatywną rzeczywistość” wokół funkcjonowania TK.

Dyskusja objęła również zarzuty o polityczne powiązania prezesa Trybunału z Prawo i Sprawiedliwość. Święczkowski odpowiadał, że nigdy nie był aktywnym politykiem, a start do parlamentu odbywał się jako kandydat niezależny z list tej partii. Zwracał przy tym uwagę, że sędziowie TK są wybierani przez większość parlamentarną niezależnie od układu politycznego.

W dalszej części rozmowy prezes TK tłumaczył, dlaczego zdecydował się objąć stanowisko sędziego konstytucyjnego. Jak wskazywał, chciał spojrzeć na funkcjonowanie państwa z innej perspektywy niż wcześniej jako prokurator i funkcjonariusz służb specjalnych. Decyzję tę ocenił jako istotną zarówno dla własnego rozwoju zawodowego, jak i dla samego Trybunału.

Poważne oskarżenia padły pod adresem obecnej władzy wykonawczej. Święczkowski mówił o „uzasadnionym podejrzeniu” trwającego kryzysu ustrojowego, którego początki – według niego – sięgają października 2023 roku. Jednocześnie zaznaczał, że ostateczna ocena prawna powinna należeć do prokuratury oraz niezależnych organów ścigania.

Prezes TK wyrażał także niezadowolenie z przebiegu postępowania dotyczącego śledztwa w sprawie rzekomego „zamachu stanu”. Krytykował sposób prowadzenia czynności procesowych i twierdził, że prawa przedstawicieli instytucji uznających się za pokrzywdzone nie są respektowane. W tym kontekście odniósł się również do przesłuchania marszałka Sejmu Szymon Hołownia.

Wypowiedzi dotyczące Hołowni wskazywały, że Święczkowski uważa dotychczasowe zeznania za niepełne i zawierające liczne nieścisłości. Zaznaczał, że nie miał możliwości zadania własnych pytań podczas przesłuchania. W jego opinii sprawa nadal wymaga wyjaśnienia, a postępowanie nie przyniosło dotychczas satysfakcjonujących odpowiedzi.

Istotnym elementem rozmowy był również wątek systemu Pegasus. Prezes TK przyznał, że jako prokurator krajowy zabiegał o wyposażenie polskich służb specjalnych w nowoczesne narzędzia umożliwiające prowadzenie kontroli operacyjnej. Jednocześnie podkreślał, że szczegóły dotyczące konkretnych systemów powinny pozostawać niejawne ze względów bezpieczeństwa państwa.

W odniesieniu do Pegasusa Święczkowski argumentował, że decyzje dotyczące kontroli operacyjnej były podejmowane zgodnie z obowiązującym prawem i zawsze wymagały postanowienia sądu. Podkreślał, że sądy okręgowe zarządzały kontrolę operacyjną, natomiast prokurator generalny jedynie wyrażał zgodę na skierowanie odpowiedniego wniosku przez służby.

Prezes TK odniósł się również do wniosku o uchylenie jego immunitetu, złożonego przez Waldemara Żurka w związku z czynnościami operacyjnymi prowadzonymi wobec Roman Giertych. Święczkowski uznał publiczne informowanie o szczegółach sprawy za ujawnienie tajemnicy państwowej. Odrzucił jednocześnie zarzuty, twierdząc, że komunikaty prokuratury zawierają „nieprawdy, półprawdy i manipulacje”.

Na zakończenie rozmowy prezes TK przekonywał, że kontrola operacyjna pozostaje niezbędnym narzędziem w walce z przestępczością zorganizowaną, terroryzmem oraz przestępstwami gospodarczymi. Wskazywał na sukcesy prokuratury z okresu, gdy pełnił funkcję prokuratora krajowego, podkreślając m.in. działania przeciwko grupom wyłudzającym VAT i akcyzę.

Cała rozmowa unaoczniła, że konflikt wokół reform wymiaru sprawiedliwości i statusu Trybunału Konstytucyjnego pozostaje jednym z najważniejszych sporów politycznych w Polsce. Wypowiedzi prezesa TK pokazują skalę napięć pomiędzy instytucjami państwa a obecną większością rządzącą. Jednocześnie kwestie dotyczące statusu sędziów, publikacji wyroków TK oraz legalności działań służb specjalnych nadal pozostają przedmiotem intensywnej debaty publicznej i prawnej, której ostateczne rozstrzygnięcie wciąż wydaje się odległe.