Sejm pełen gniewu, pamięci i politycznych rachunków. Burzliwy dzień, który pokazał pęknięcia w polskiej polityce

Warszawa — Są dni w polskim Sejmie, które mijają bez śladu, tonąc w proceduralnym chaosie, w technicznych poprawkach i pustych przemówieniach wygłaszanych do niemal pustej sali. Ale są też takie chwile, gdy parlament staje się lustrem narodowych lęków, gniewu i głęboko ukrytych sporów o to, czym właściwie jest państwo i jakie granice gotowe jest postawić swoim sojusznikom.

Czwartkowe obrady należały do tej drugiej kategorii.

Debata rozpoczęła się od kwestii, która od miesięcy wraca w polskiej polityce niczym nierozwiązana rana historyczna: relacji z Ukrainą i pamięci o rzezi wołyńskiej. Wystąpienia kilku posłów prawicy i Konfederacji szybko zmieniły salę plenarną w miejsce politycznej konfrontacji znacznie szerszej niż tylko spór o dyplomację.

Powodem była decyzja władz ukraińskich dotycząca nadania jednej z jednostek wojskowych imienia bohaterów UPA. Dla części polskich polityków był to kolejny dowód na to, że Kijów ignoruje historyczną wrażliwość Warszawy, nawet w czasie, gdy Polska pozostaje jednym z najważniejszych partnerów Ukrainy w wojnie z Rosją.

W ostrych słowach padły porównania do hipotetycznego honorowania przez Niemcy formacji związanych z Waffen-SS. Wnioski posłów szły jeszcze dalej: pojawiło się wezwanie do odebrania prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu najwyższego polskiego odznaczenia państwowego — Orderu Orła Białego.

Był to moment, w którym emocje na sali wyraźnie wzrosły.

Dla polityków opozycji wobec rządu Donalda Tuska sprawa Wołynia staje się coraz bardziej centralnym punktem narracji dotyczącej relacji polsko-ukraińskich. Nie chodzi już wyłącznie o historię. Chodzi o pytanie, czy Polska — wspierając Ukrainę militarnie, finansowo i politycznie — potrafi jednocześnie domagać się uznania własnej pamięci historycznej.

Rządząca koalicja odpowiada na te zarzuty ostrożnością. Dyplomacja Tuska próbuje utrzymać strategiczne partnerstwo z Kijowem w czasie, gdy wojna za wschodnią granicą pozostaje największym zagrożeniem bezpieczeństwa Europy od dekad.

Ale ta ostrożność coraz częściej przedstawiana jest przez przeciwników jako słabość.

Na sejmowej mównicy padały słowa o „pluciu Polakom w twarz”, o „poddawczej mentalności” polskich dyplomatów i o rzekomym milczeniu władz wobec działań Ukrainy. W normalnych warunkach podobna retoryka mogłaby zostać uznana za polityczny margines. Dziś jednak trafia na podatny grunt społecznego zmęczenia wojną, inflacją i narastającym poczuciem niepewności.

Wniosek o przerwę w obradach, mający umożliwić przygotowanie uchwały przeciwko Zełenskiemu, został ostatecznie odrzucony. Za głosowało 193 posłów, przeciw było 232.

Samo głosowanie pokazało jednak coś istotniejszego niż wynik.

Pokazało, że narracja oparta na historycznych pretensjach wobec Ukrainy przestaje być politycznym marginesem. Staje się trwałym elementem parlamentarnej debaty.

Jednocześnie obrady błyskawicznie przeniosły się na zupełnie inne pole konfliktu — kryzys usług publicznych.

Najpierw pojawił się temat zamykanych szkół. Poseł apelował do minister edukacji o ponowną analizę decyzji dotyczącej likwidacji szkoły w niewielkiej miejscowości. W jego wystąpieniu pobrzmiewała nostalgia za państwem, które — przynajmniej według narracji prawicy — nie pozwalało na zamykanie lokalnych instytucji budujących społeczne więzi.

Był to dobrze znany motyw obecny dziś w całej Europie: poczucie, że mniejsze miasta i prowincja są stopniowo opuszczane przez państwo.

Potem przyszedł czas na nauczycieli.

Poseł Marcin Józefaciuk mówił o rozczarowaniu środowiska oświatowego planowanymi podwyżkami wynagrodzeń niższymi od prognozowanej inflacji. W sieci — przypominał — zamiast słowa „podwyżka” coraz częściej pojawia się ironiczne określenie „podniżka”.

To właśnie takie detale często najlepiej oddają społeczne nastroje.

Polska gospodarka nadal rozwija się szybciej niż wiele państw Europy Zachodniej, ale coraz więcej grup zawodowych ma poczucie, że wzrost istnieje głównie w statystykach, a nie w ich codziennym życiu.

Nauczyciele od lat pozostają symbolem tego problemu.

Kolejnym punktem zapalnym okazała się służba zdrowia. Posłanka Marcelina Zawisza oskarżyła rząd o „zwijanie” ochrony zdrowia w mniejszych miejscowościach, przywołując przykład zagrożonego zamknięciem szpitala w Lesku.

W jej wystąpieniu szczególnie wybrzmiewał motyw zdrady politycznych obietnic.

Przypomnienie słów Donalda Tuska z kampanii wyborczej — o tym, że system ochrony zdrowia nie może być dostępny wyłącznie dla mieszkańców dużych miast — miało pokazać kontrast między deklaracjami a rzeczywistością.

Ten kontrast stał się zresztą osią niemal całego dnia sejmowych sporów.

Prawica oskarżała rząd o finansowe wyniszczanie szpitali i blokowanie pieniędzy z Narodowego Funduszu Zdrowia. Padały konkretne liczby: dziesiątki milionów złotych, których — według opozycji — placówki medyczne miały nie otrzymać.

Rząd odpowiadał równie ostro.

Przedstawiciele koalicji przypominali, że wiele zadłużonych szpitali zarządzanych jest przez polityków związanych z Prawem i Sprawiedliwością, a problemy finansowe wynikają często z wieloletnich zaniedbań i złego zarządzania.

W praktyce oznacza to polityczny impas.

Opozycja oskarża rząd o niszczenie usług publicznych. Rząd odpowiada, że odziedziczył system na granicy wydolności.

Tymczasem obywatele słyszą coraz więcej ostrzeżeń o zamykanych oddziałach, brakach kadrowych i gigantycznych kosztach funkcjonowania ochrony zdrowia.

W tle tych wszystkich sporów pojawił się jeszcze jeden ważny temat: przyszłość wielkich inwestycji infrastrukturalnych.

Posłanka Paulina Matysiak pytała o obiecane miliardy dla kolei i o finansowanie Centralnego Portu Komunikacyjnego. Według przedstawionych informacji Ministerstwo Finansów miało uzależniać część planów od sytuacji geopolitycznej i konfliktu na Bliskim Wschodzie.

To symptom szerszego problemu, z którym mierzy się dziś Europa.

Wojny, niestabilność geopolityczna i rosnące wydatki na bezpieczeństwo zaczynają wpływać na wszystko: od lokalnych inwestycji po finansowanie kolei i szpitali.

Coraz trudniej oddzielić politykę zagraniczną od codziennego życia obywateli.

W polskim Sejmie było to widać wyjątkowo wyraźnie.

Debata o UPA płynnie przechodziła w debatę o szpitalach. Spór o pamięć historyczną mieszał się z dyskusją o inflacji nauczycielskich pensji. Emocje wokół Ukrainy łączyły się z lękiem przed gospodarczą przyszłością.

To właśnie dlatego czwartkowe obrady wydawały się czymś więcej niż kolejną parlamentarną awanturą.

Były politycznym portretem kraju zmęczonego wieloma kryzysami jednocześnie.

Polski parlament od dawna przypomina arenę permanentnego konfliktu. Ale dziś ten konflikt staje się coraz bardziej egzystencjalny. Dotyczy już nie tylko tego, kto rządzi, lecz także tego, jaka ma być Polska w świecie pełnym niepewności.

Czy będzie państwem twardo domagającym się historycznej sprawiedliwości od swoich partnerów? Czy raczej państwem, które podporządkowuje historyczne spory strategicznemu bezpieczeństwu?

Czy utrzyma model rozwoju oparty na wielkich inwestycjach i centralizacji, czy skupi się na ratowaniu lokalnych instytucji — szkół, szpitali i regionalnych połączeń kolejowych?

I wreszcie: czy politycy potrafią jeszcze rozmawiać ze sobą językiem innym niż język oskarżeń?

Pod koniec obrad odpowiedź na to ostatnie pytanie wydawała się szczególnie ponura.

Na sali nadal słychać było okrzyki, wzajemne oskarżenia i ironiczne komentarze. Kolejni posłowie przerywali sobie nawzajem, marszałek próbował odzyskać kontrolę nad debatą, a emocje nie opadały nawet po zakończeniu głównych głosowań.

Polska polityka coraz częściej funkcjonuje dziś w stanie permanentnego alarmu.

A parlament — zamiast miejsca budowania kompromisu — staje się sceną, na której politycy rywalizują o to, kto głośniej wyrazi narodowy gniew.